دسته‌هابیماری های دهان و دندان همه

عوارض شیمی درمانی و رادیوتراپی بر روی دندان

ما در این مقاله می خواهیم عوارض شیمی درمانی و رادیوتراپی بر روی دندان را بررسی کنیم .

سرطان

سرطان به دسته ی بزرگی از بیماری‌ها گفته می‌شود که منجر به رشد غیر طبیعی سلول‌ ها می شود و این سلول‌ها می توانند که به سایر نقاط بدن گسترش یابند و به آن حمله کنند. در ادامه دسته‌ای از سلول‌ها طی یک رشد غیر قابل کنترل به‌وجود می آیند و معمولاً درنهایت به تشکیل یک توده می‌انجامند که تومور نامیده می شود و این توده توانایی این را دارد که در سرتاسر بدن گسترش یابد.روش های درمانی مختلفی برای بیماری سرطان وجود دارد. شیمی درمانی و رادیوتراپی جزء درمان های معمول و قطعی سرطان هستند. ترکیب این دو روش در بیمارانی که سرطان آن ها در درجات بالاتری قرار دارد، بهتر و موثرتر است. آثار این روش ها علیه سلول های سرطانی، بر پایه تخریب سلول هایی است که به سرعت تقسیم می شوند 

این دو روش درمانی علاوه بر درمان و بهبود شرایط بیمار، عوارضی هم برای بدن دارند. سلول های طبیعی و غیرسرطانی که بیشتر تحت تاثیر این درمان ها قرار می گیرند شامل سلول های اپیتلیال و سلول های خون ساز در مغز استخوان هستند.

این عوارض در ناحیه ی سر و گردن هم شایع می باشند. نوع بافت ناحیه ی مخاط دهان بگونه ای است که سلول های آن به سرعت در حال تقسیم شدن هستند و به همین علت درمان های سرطان آن ها را هم مورد حمله قرار میدهد و تخریب می کند، بدن نمیتواند به سرعت سلول های آسیب دیده را جایگزین کند و بنابراین عوارض در دهان بروز پیدا می کنند.

این تغییرات در حین و بعد از درمان خود را نشان میدهند و ممکن است حاد یا مزمن باشند. در حالت حاد پس از اتمام درمان این عوارض از بین می روند ولی در حالت مزمن ممکن است تا مدت ها پس از درمان باقی بمانند و ناراحتی هایی را برای بیمار ایجاد کنند. شدت این عوارض به مقدار و دوز داروی استفاده شده در شیمی درمانی و شدت و دوز اشعه ی تابیده شده در رادیوتراپی بستگی دارد که این ها هم بستگی به موارد مختلفی دارند از جمله: نوع سلول های سرطانی و میزان تمایز آن ها و محل تجمع آن ها، سایز و موقعیت کلی توده، وجود یا عدم وجود متاستاز، توانایی و ظرفیت بیمار و …

شیمی درمانی

عوارض شیمی درمانی بر روی حفره های دهانی

۱. موکوزیت دهانی: به التهاب غشا مخاطی در دهان گفته می شود. بصورت زخم و التهاب مجرای گوارشی می باشد که از حفره دهان شروع می شوند و در دهان بصورت زخم های ملتهب و قرمز دیده می شود. معمولا در هفته ی اول پس از درمان تظاهر می یابد و ۲ تا ۴ هفته پس از اتمام درمان برطرف می شود. بیماران دارای مشکلاتی در تغذیه و بلع غذا و صحبت کردن خواهند بود.

برای بهبودی موکوزیت باید بیمار از غذا و نوشیدنی های داغ و تند و ترش و مزه های محرک پرهیز نماید. از غذاهای نرم استفاده کند. بهداشت دهان را تا جایی که امکان دارد با استفاده از مسواک نرم و دهانشویه های فاقد الکل و خمیردندان فاقد اسانس محرک و تند، رعایت نماید تا دهان تبدیل به محیط مناسبی برای گسترش عفونت ها نشود و مشکلات دیگری ایجاد نگردد. اگر بیمار از پروتزهای نامناسب و بدون گیر که باعث تحریک زخم میشود استفاده میکند، باید موقتا پروتز را استفاده نکند و در صورت استفاده پروتزها باید ضدعفونی شوند تا حامل میکروارگانیسم های بیماری زا نباشند. برای کاهش درد بیماران می توان از اسپری های لیدوکایین یا شربت دیفن هیدرامین استفاده کرد.

۲. عفونت های فرصت طلب: می دانیم که حفره ی دهان دارای میکروب هایی می باشد که در شرایط سیستم ایمنی نرمال و سالم بدن، بصورت فلور نرمال شناخته می شوند و تهدید کننده نیستند. پس از شروع شیمی درمانی و رادیوتراپی دهان می تواند به محیط مناسبی برای رشد این میکروب ها تبدیل شود. چون همانطور که گفتیم سلول های مخاط دهان به علت رشد سریعشان مورد توجه این درمان ها قرار گرفته و تخریب می شوند و در این حین بسیاری از سلول های ایمنی هم از طریق تاثیری که شیمی درمانی و رادیوتراپی روی سلول های خونساز دارند، از بین خواهند رفت و بدن ایمنی سابق را نخواهد داشت و ممکن است انواعی از عفونت های باکتریایی، قارچی و ویروسی روی سلول های آسیب دیده سوار شوند. در اینصورت با تجویز پزشک، بیمار باید داروی مناسب را دریافت کند.

۳. کاهش عملکرد غدد بزاقی و خشکی دهان: اشعه و داروها می توانند روی غدد بزاقی اثر کرده و آنها را از بین ببرند. در نتیجه بزاق ترشح شده ناکافی بوده و منجر به خشکی دهان میشود. خشکی دهان پیامدهای مضر زیادی داشته و می تواند باعث بوی بد دهان و بهداشت ضعیف حفره ی دهان و گسترش عفونت و ایجاد پوسیدگی در دندان ها شود

پزشک شما می تواند با تجویز داروهای محرک بزاق، غدد بزاقی باقیمانده را تحریک به ترشح بزاق بیشتر کرد تا این مشکل تا حدودی برطرف شود. می توان از ها یا آبنبات های تحریک کننده ی بزاق هم استفاده کرد. استفاده از لیموترش هم درصورت زخمی نبودن حفره ی دهان، میتواند برای تحریک ترشح بزاق مفید باشد.

۴. تریسموس: یکی از عوارض رادیوتراپی می باشد که بیمار در این عارضه نمی تواند دهانش را خوب باز کند چون عضلات متصل به فک و مفصل فکی دچار گرفتگی شده اند.

تریسموس غذا خوردن، صحبت کردن و رعایت بهداشت دهان بیمار را تحت تاثیر قرار میدهد.

کمپرس آب گرم میتواند مفید باشد و در صورت وجود درد میتوان از مسکن ها استفاده کرد

۵. کاهش حس چشایی: تابش اشعه در ناحیه ی سر و گردن و تاثیر داروهای شیمی درمانی میتواند موجب از بین رفتن برخی از جوانه های چشایی و کاهش حس چشایی در بیمار شود.

۶. استئورادیونکروز: به نکروز و مرگ استخوان به دلیل انسداد خونرسانی به آن می گویند. در بعضی از سرطان ها بیماران نوعی از داروها را به نام بیس فسفونات ها بصورت وریدی دریافت میکنند که میتواند منجر به مرگ قسمتی از استخوان فکین شود. درد، اختلالات حسی، عفونت و گرفتگی از علاِئم آن است. ابتدا باید درد بیمار را کنترل نمود و در نهایت ممکن است لازم شود با جراحی قسمت مرده ی استخوانی خارج شود.

در تمامی موارد بالا بیمار باید تحت نظر پزشک خود درمان های حمایتی و کنترل درد و درمان های اساسی را دریافت کرده تا این مراحل را پشت سر گذاشته تا بهبودی کامل حاصل شود.

Michael Glick. Burket’s Oral Medicine 12ed

کلیه حقوق این مقاله برای خمیردندان طبیعی آلفادنت محفوظ است. فروشگاه تخصصی محصولات آلفادنت

دکتر پریسا حیدری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

10 − 2 =